معنا و مفهوم رب نزد مشرکین عرب

معنا و مفهوم رب نزد مشرکین عرب

نویسنده: ابوالاعلی مودودی

مترجم: سامان یوسفی نژاد

 

اکنون نوبت به آن میxadرسد که در مورد مشرکین عرب سخن گوییم، قومی که خدای متعال، خاتم انبیاء (ع) را در میانشان به پیامبری مبعوث فرمود وجزو نخستین مخاطبان قرآن کریم بودند.درباره آنان در اینجا سوالات گوناگونی ذهن یک انسان طالبِ حقیقت را به خود مشغول میxadدارد، سوالاتی از قبیل:

گمراهی مشرکان در باب الوهیت و ربوبیت خداوند از چه نوعی بود؟

آیا مشرکان خداوند را اله و رب جهانیان نمیxadدانستند؟

آیا خداوند پیامبر اکرم(ص) را به سوی مشرکان فرستاد تا بذرایمان به وجود (مبارک) خود را در قلوبشان بکارد؟

آیا مشرکان به الوهیت و ربوبیت خدای (عزوجل) اعتقاد نداشتند تا این خود علتی شود برای اینکه خداوند قرآن را نازل فرماید و مشرکان را نسبت به الوهیت و ربوبیت خود قانع نماید؟

آیا مشرکان از عبادت خداوند و خضوع در برابر او خودداری میxadورزیدند؟

آیا مشرکان، خداوند را شنونده دعاها و برآورده کننده حاجات خویش نمیxadدانستند؟

آیا مشرکان واقعاً اینگونه میxadپنداشتند که لات، عزّی، مناهات، هُبَل و سایر معبودهایشان خالق واقعی این جهان و مالک و رازق  وتدبیرکننده آن هستند؟

آیا مشرکان معبودهایشان را مصدر قانون ومنبع هدایت و ارشاد خود در امور دینی و اخلاقی میxadدانستند؟

 

با رجوع به قؤآن کریم برای یافتن پاسخ سوالهای فوق، در میxadیابیم که پاسخ قرآن به تمامی این سوالات منفی است و کاملاً برایمان آشکار میxadشود که مشرکان عرب نه تنها قائل به وجود خداوند بودند، بلکه حتی اعتقاد داشتند خدای متعال خالق آنان و معبودهایشان است، به الوهیت و ربوبیتش اذعان کامل داشتند و او را نیز مالک و پروردگار بلندمرتبه جهانیان میxadدانستند. به این ترتیب زمانی که به آنان ضرر و زیانی میxadرسید یا یانکه دچار مصیبتxadهای گوناگون میxadشدند، تنها کسی را که دعا میxadکردند و به سویش تضرّع و زاری سرمیxadدادند، خدای بزرگ بود و هرگز از عبادت و خضوع در برابرش خودداری نمیxadکردند. مشرکان عمچنین اعتقاد نداشتند که معبودهایشان، آنان و تمام این کائنات را آفریدهxadاند یا اینکه عهدهxadدار رزقشان هستند و در امور اخلاقی و دینی، مرشد و هدایت کننده آنان میxadباشند، بلکه این امور را فقط مختص خدای متعال میxadدانستند، آیات زیر گواه صحت مطالب فوق هستند:

قُل لِّمَنِ الْأَرْضُ وَمَن فِیهَا إِن کُنتُمْ تَعْلَمُونَ * سَیَقُولُونَ لِلَّـهِ  قُلْ أَفَلَا تَذَکَّرُونَ * قُلْ مَن رَّبُّ السَّمَاوَاتِ السَّبْعِ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ * سَیَقُولُونَ لِلَّـهِ قُلْ أَفَلَا تَتَّقُونَ * قُلْ مَن بِیَدِهِ مَلَکُوتُ کُلِّ شَیْءٍ وَهُوَ یُجِیرُ وَلَا یُجَارُ عَلَیْهِ إِن کُنتُمْ تَعْلَمُونَ *سَیَقُولُونَ لِلَّـهِ قُلْ فَأَنَّى تُسْحَرُونَ *بَلْ أَتَیْنَاهُم بِالْحَقِّ وَإِنَّهُمْ لَکَاذِبُونَ     (مؤمنون: ۹۰-۸۴)

بگو: زمین و کسانی که در زمین هستند از آن کیستند اگر دانا و فرزانهxadاید؟!(براساس ندای فطرت و بداهت عقل) خواهند گفت: (همه کائنات و از جمله زمین و ساکنان آن) از آنِ خدایند. بگو پس چرا نمیxadاندیشید و یادآوری نمیxadگردید ( که تنها مالک کائنات، شایسته پرستش است و بس؟) بگو: چه کسی صاحب آسمانهای هفتگانه و صاحب عرش عظیم است؟ (ملک کائنات و فرمانروایی بر آنها از آن کیست؟) خواهند گفت: از آن خداست.

بگو: پس چرا پرهیزگاری پیش نمیxadگیرید ( و خویشتن را از فرجام شرک و کفر و عصیان نسبت به یزدان، صاحب و فرمانده جهان هب دور نمیxadدارید؟!) بگو: چه کسی فرماندهی بزرگ همه چیز را در دست دارد ( و ملک فراخ و حکومت مطلقه بر موجودات، از آن اوست؟) و او کسی است که پناه میxadدهد (هرکه را که بخواهد) و کسی را (نمیxadتوان) از (عذاب) او پناه داد، اگر فهمیده و آگاهید؟!

خواهند گفت: از آن خدا است. بگو: پس چگونه گول (هوی و هوس و وسوسه شیاطین را ) میxadخورید و (از حق کنارهxadگیری میxadکنید؟انگار) جادو و جنبل میxadشوید؟ (چنین نیست که ایشان میxadانگارند و قرآن را افسانهxadسرائیها و دروغگوهایی پیشینیان قلمداد میxadکنند) بلکه برای ایشان حق را آوردهxadایم (که قرآن است و قانون آئینی است که وسیله سعادت دنیا و آخرت همگان است) و آنان قطعاً دروغگویند ( در اینکه قرآن را اساطیر و اکاذیب گذشتگان میxadگویند).

هُوَ الَّذِی یُسَیِّرُکُمْ فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ حَتَّى إِذَا کُنتُمْ فِی الْفُلْکِ وَجَرَیْنَ بِهِم بِرِیحٍ طَیِّبَهٍ وَفَرِحُوا بِهَا جَاءَتْهَا رِیحٌ عَاصِفٌ وَجَاءَهُمُ الْمَوْجُ مِن کُلِّ مَکَانٍ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ أُحِیطَ بِهِمْ دَعَوُا اللَّـهَ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ لَئِنْ أَنجَیْتَنَا مِنْ هَـذِهِ لَنَکُونَنَّ مِنَ الشَّاکِرِینَ * فَلَمَّا أَنجَاهُمْ إِذَا هُمْ یَبْغُونَ فِی الْأَرْضِ بِغَیْرِ الْحَقِّ      (یونس: ۲۳-۲۲)

او است که شما را در خشکی و دریا راه میxadبرد ( و امکان سیر و حرکت در قارهxadها و آبها را برای شما میسر میxadکند) چه بسا هنگامی که در کشتیxadها قرار میxadگیرید و کشتیxadها با باد موافق سرنشینان را (آرام آرام به سوی مقصد) حرکت میxadدهند و سرنشینان بدان شادمان میxadگردند، به ناگاه باد سختی وزیدن  میxadگیرد و از هر سو موج به سویشان میxadدود و میxadپندارند که (توسط مرگ از هر سو) احطافه شدهxadاند ( و راه گریزی نیست. در این وقت) خدا را به فریاد میxadخوانند و طاعت و عبادت و فرمانبرداری و دین را تنها از آن و میxadدانند(چرا که همه کس و همه چیز را بسی ضعیف تر و ناتوانتر از آن میxadبینید که کاری از دست آنان برآید و از این ورطه رستگارشان نماید. بدین هنگام عهد میxadکنند که) اگر ما را از این حال برهانی، از زمره سپاسگذاران خواهیم بود( و دیگر به کسی و چیزی جز تو روی نمیxadآوریم و هرگز این و آن ار به فریاد نمیxadخوانیم و نمیxadپرستیم) اما هنگامی که خدا آنان را نجات میxadدهد، ناگهان به ناحق در زمین شروع به ظلم و فساد میxadکنند ( و عهد و پیمان را فراموش میxadکنند).

وَإِذَا مَسَّکُمُ الضُّرُّ فِی الْبَحْرِ ضَلَّ مَن تَدْعُونَ إِلَّا إِیَّاهُ  فَلَمَّا نَجَّاکُمْ إِلَى الْبَرِّ أَعْرَضْتُمْ وَکَانَ الْإِنسَانُ کَفُورًا    (اسراء:۶۷)

هنگامی که ناراحتیها در دریاها به شما میxadرسد ( و گرفتار طوفانها و امواج سهمگین میxadشوید و کشتی خویش را همچون پرکاهی در پهنه آبها میxadبینید وحشت میxadکنید و)و جز خدا همهxadکسانی از نظرتان ناپدید میxadگردند که ایشان را به فریاد میxadخوانید. اما زمانی که خدا شما را (از غرق شدن) نجات داد و به خشکی رسانید (از یکتاپرستی) روی میxadگردانید ( و انسانهای ناتوان و بتان بیxadجان را انباز یزدان جهان میxadسازید) و اصولاً انسان، بسیار ناسپاس است.

قرآن همچنین عقایدی را که مشرکان درباره معبودهای خویش داشتند، از زبان خودشان اینگونه نقل میxadکند:

وَالَّذِینَ اتَّخَذُوا مِن دُونِهِ أَوْلِیَاءَ مَا نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِیُقَرِّبُونَا إِلَى اللَّـهِ زُلْفَى    (زمر:۳)

کسانی که جز خدا، سرپرستان و یاوران دیگری را برxadمیxadگیرند ( و بِدانان ترب و توسل میxadجویند، میxadگویند:) ما آنان را پرستش نمیxadکنیم، مگر بدان خاطر که ما را به خداوند نزدیک کنند.

وَیَقُولُونَ هَـؤُلَاءِ شُفَعَاؤُنَا عِندَ اللَّـهِ    (یونس:۱۸)

و میxadگویند: اینها میانجیxadهای ما نزد خدایند ( و در آخرت رستگارمان میxadنمایند!)

همانگونه که گفتیم مشرکان هیچ یک از معبودهای خود را عهدهxadدار امور هدایت و راهنمایی خویش گمان نمیxadدانستند، زیرا هنگامی که خداوند سبحان به پیامبر(ص) دستور داد که به مشرکان بگوید: (قُل هَل مِن شُرَکَائِکُم مَن یَهدی إلیَ الحَقِّ)[۱]، این سوال پیامبر همه مشرکان را در سکوت محض فرود برد و حتی یک نفر از آنان نیز پاسخ مثبتی به این پرسش نداد و نگفت که: بله! لات، عزی، منات و سایر معبودهایمان ما را در عقیده و عمل به راه راست هدایت میxadکنند و اصول عدالت؛ صلح و آرامش را در زندگی دنیوی به ما میxadآموزند و ما از منبع سرشار علم آنها معرفت حقایق اساسی جهان هستی را دریافت میxadکنیم. در این هنگام بود که خداوند به پیامبرش دستور داد بگوید:

قُلِ اللَّـهُ یَهْدِی لِلْحَقِّ أَفَمَن یَهْدِی إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن یُتَّبَعَ أَمَّن لَّا یَهِدِّی إِلَّا أَن یُهْدَى فَمَا لَکُمْ کَیْفَ تَحْکُمُونَ

(یونس: ۳۵)

بگو: خدا راه حق را میxadنمایند. آیا آن کس که راه راست را نشان میxadدهد سزاوارتر است که پیروی شود(انسان به فرمان او رود) یا کسی که راهی نمیxadنماید و بلکه باید خودش راهنمائی گردد(و راه برده شود)؟ شما را چه میxadشود (که چراغ عقل از کفتان بِدر میxadرود؟ به دنبال چه چیز میxadروید؟) این چه حکمی است که میxadxadکنید؟

بعد از بررسی آیات فوق مطلبی نمیxadماند جز اینکه پاسخ این سوال را پیدا کنیم که : مشرکانا عرب به طور مشخص در باب ربوبیت خداوند دچار چه نوع گمراهی و انحرافی بودند که خدای متعال برای بازگرداندن آنان به راه حق و صواب، پیامبر خود را به سوی ایشان فرستاد و نیز باری بیورن آوردنشان از ظلمات جاهلیت به سوی نور هدایت، کتاب خود را بر رسول اکرم(ص) نازل فرمود؟

با تأمل در آیات قرآن برای یافتن پاسخ این سوال، به خوبی متوجه میxadشویم که مشرکان عرب همانند امتxadهای گمراه گذشته دچار همان دو نوع گمراهی و انحراف در عقیده و عمل بودند؛ زیرا از یک سو معبودها و اربابان مختلفی را در باب الوهیت و ربوبیت بر جهان مافوق طبیعت، شریک خداوند قرار میxadدادند و معتقد بودند که فرشتگان، انسانهای مقدس و اجرام آسمانی، همگی به نوعی در نظام اسباب و مسبّبات دخیلند و قدرت دخل و تصرف در امور را دارند و به همین خاصر در دعا، استغاثه، ادای اعمال و مناسِک عبادی، نه فقط به خدای متعال بلکه به معبودهای ساختگی و جعلی خود نیز مراجعه میxadکردند و از دیگر سو اصلاً تصور نمیxadکردند که این فقط خدای سبحان است که در باب ربوبیت و معنای دینی و سیاسی آن، ربّ میxadباشد، به همین علت پیشوایان دینی، رؤسا و بزرگان قبیله را اربابان خود میxadانگاشتند و قوانین زندگی خود را از آنان میxadگرفتند. قرآن کریم بر هر دو نوع گمراهی مشرکان شهادت میxadدهد، همچنانکه در آیات زیر این موضوع را به خوبی مشاهده میxadکنید:

الف) آیات دالّ بر گمراهی نوع اول مشرکان عرب

وَمِنَ النَّاسِ مَن یَعْبُدُ اللَّـهَ عَلَى حَرْفٍ فَإِنْ أَصَابَهُ خَیْرٌ اطْمَأَنَّ بِهِ وَإِنْ أَصَابَتْهُ فِتْنَهٌ انقَلَبَ عَلَى وَجْهِهِ خَسِرَ الدُّنْیَا وَالْآخِرَهَ ذَلِکَ هُوَ الْخُسْرَانُ الْمُبِینُ * یَدْعُو مِن دُونِ اللَّـهِ مَا لَا یَضُرُّهُ وَمَا لَا یَنفَعُهُ ذَلِکَ هُوَ الضَّلَالُ الْبَعِیدُ*  َدْعُو لَمَن ضَرُّهُ أَقْرَبُ مِن نَّفْعِهِ  لَبِئْسَ الْمَوْلَى وَلَبِئْسَ الْعَشِیرُ     (حجّ: ۱۳-۱۱)

بعضی از مردم هم، خدا را در حاشیه و کناره میxadپرستیدند ( و دارای عقیده سستی هستند. ایمانشان برپایه مصالحشان استوار است و لذا) اگر خیر و خوبی بِدیشان برسد، به سبب آن شاد و آسوده خاطر و (بر دین) استوار و ماندگار میxadشوند و اگر بلا و مصیبتی بِدیشان برسد(به سوی کفر برxadمیxadگردند و )عقب گرد می کنند. بدین ترتیب، هم (آرامش ایمان به قضا و قدر و مدد و یاری خداوند را در ) دنیا و هم (نعمت و سعادت) آخرت را از دست میxadدهند و مسلماً این زیان روشن و آشکاری است ( که انسان هم دنیا و هم آخرتش بر باد فنا رود).

آنان جز خدا چیزهایی را به فریاد میxadخوانند و میxadپرستند که نه زیانی میxadتوانند بِدیشان برسانند و نه سودی. این سرگشتگی و گمراهی بسیار دوری(از حق و حقیقت) است.

کسانی را به فریاد میxadخوانند و میxadپرستند که زیانشان بیش از سودشان میxadباشد. چه یاوران و سروران بدی و چه همدمان و دوستان بدی هستند!

وَیَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّـهِ مَا لَا یَضُرُّهُمْ وَلَا یَنفَعُهُمْ وَیَقُولُونَ هَـؤُلَاءِ شُفَعَاؤُنَا عِندَ اللَّـهِ قُلْ أَتُنَبِّئُونَ اللَّـهَ بِمَا لَا یَعْلَمُ فِی السَّمَاوَاتِ وَلَا فِی الْأَرْضِ[۲] سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا یُشْرِکُونَ     (یونس: ۱۸)

اینان غیرازخدا، چیزهایی را میxadپرستیدند که نه بِدیشان  زیان میxadرسانند و نه سودی عایدشان میxadسازند و میxadگویند: اینها میانجیxadهای ما نزد خدایند ( و در آخرت رستگارمان میxadنمایند!) بگو: آیا خدا را از وجود چیزهایی (به نام بتان و انبازهای یزدان) با خبر میxadسازید که خداوند در آسمانها و زمین سراغی از آنه اندارد؟ (مگر شما بتxadها را نماینده خدا نمیxadدانید؟ آیا ممکن است خدا اگر نمایندهxadای میxadداشت از بودن آن بیxadخبر میxadگشت، ولی شما باخبر از آن میxadشدید؟!) خداوندمنزه(از هرگونه انبازی) و فراتر از آن چیزهایی است که مشرکان انبازشان میxadدانند.

قُلْ أَئِنَّکُمْ لَتَکْفُرُونَ بِالَّذِی خَلَقَ الْأَرْضَ فِی یَوْمَیْنِ وَتَجْعَلُونَ لَهُ أَندَادًا  ذَلِکَ رَبُّ الْعَالَمِینَ     (فصلت: ۹)

بگو: آیا به آن کسی که زمین را در دو روز آفریده است، کفر میxadورزید و برای او همگونها و انبازهایی قرار میxadدهید؟ او (علاوه بر اینکه آفریدگار زمین است) آفریدگار جهانیان نیز میxadباشد.

قُلْ أَتَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّـهِ مَا لَا یَمْلِکُ لَکُمْ ضَرًّا وَلَا نَفْعًا وَاللَّـهُ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ     (مائده:۷۶)

بگو: آیا جز خدا کسی و چیزی را میxadپرستید که مالک هیچ سود و زیانی برای شما نیست؟ و خدا شنوای (اقوال و) آگاه ( از اعمال شما) است.

وَإِذَا مَسَّ الْإِنسَانَ ضُرٌّ دَعَا رَبَّهُ مُنِیبًا إِلَیْهِ ثُمَّ إِذَا خَوَّلَهُ نِعْمَهً مِّنْهُ نَسِیَ مَا کَانَ یَدْعُو إِلَیْهِ مِن قَبْلُ وَجَعَلَ لِلَّـهِ أَندَادًا[۳] لِّیُضِلَّ عَن سَبِیلِهِ    (زمر:۸)

هنگامی که گزندی متوجه انسان میxadگردد، پروردگار خود را به فریاد میxadخواند و تضرع کنان رو به درگاه او میxadآورد. سپس هنگامی که نعمت بزرگی از جانب خود بِدو داد ( و شقاوت او را به سعادت و ناخوشی وی را به خوشی تبدیل کرد) خدا را که قبلاً به فریاد میxadخواند، فراموش میxadکند (و گزند را از یاد میxadبرد و ترک دعا میxadگوید) و خدا گونهxadهایی را برای خدا میxadسازد تا ( هم خود را و هم مردمان را بدان) از راه به در برد و گمراه کند.

وَمَا بِکُم مِّن نِّعْمَهٍ فَمِنَ اللَّـهِ ثُمَّ إِذَا مَسَّکُمُ الضُّرُّ فَإِلَیْهِ تَجْأَرُونَ * ثُمَّ إِذَا کَشَفَ الضُّرَّ عَنکُمْ إِذَا فَرِیقٌ مِّنکُم بِرَبِّهِمْ یُشْرِکُونَ لِیَکْفُرُوا بِمَا آتَیْنَاهُمْ فَتَمَتَّعُوا فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ * وَیَجْعَلُونَ لِمَا لَا یَعْلَمُونَ نَصِیبًا[۴] مِّمَّا رَزَقْنَاهُمْ  تَاللَّـهِ لَتُسْأَلُنَّ عَمَّا کُنتُمْ تَفْتَرُونَ     (نحل:۵۶-۵۳)

آنچه از نعمتxadها دارید، همه از سوی خدا است ( و باید تنه امُنعِ» را سپاس گفت و پرستید) و گذشته از آن، هنگامی که زیانی ( همچون درد و بیماری و مصائب و بلایا) به شما رسید(برای زدودن ناراحتیxadها و گشودن گره مشکلات تنها دست دعا به سوی خدا برxadمیدارید و ) او را با ناله و زاری به فریاد میxadخوانید. (پس چرا در وقت عادی جز او را میxadپرستید و انبازها را به کمک میxadطلبید؟) سپس هنگامی که خدا زیان را از شما دور کرد ( و جلو تندباد حوادث و طوفان بلا را گرفت) گروهی از شما (انبازهایی) شریک پروردگار خود میxadکنند! ( و ا زنو دچا رغفلت و غرور و بتxadپرستی و شرور میxadشوند!).

بگذار نعمتxadهایی را که بِدیشان دادهxadایم، ناسپاسی کنند و(رفع مشکلات و دفع مضرات را نادیده گیرند. ای کافران! چند روزی از این متاع دنیا) بهرهxadمند شوید( و لذت ببرید، عاقبت کفر و سرانجام کارتان را ) خواهید دانست.

(کافران) برای بتxadهایی که چیزی نمیxadدانند (زیرا که جمادند) بهرهxadای (از حیوانات و ارزاق خود) که ما بِدیشان دادهxadایم، قرار میxadدهند (و بدین وسیله بدانها تقرب میxadجویند) به خدا سوگند! ( در دادگاه قیامت) از این دروغ و بهتانxadها بازپرسی خواهید شد( وسزای کردارتان داده میxadشود).

ب) آیات دالّ بر گمراهی نوع دوم مشرکان عرب

وَکَذَلِکَ زَیَّنَ لِکَثِیرٍ مِّنَ الْمُشْرِکِینَ قَتْلَ أَوْلَادِهِمْ شُرَکَاؤُهُمْ لِیُرْدُوهُمْ وَلِیَلْبِسُوا عَلَیْهِمْ دِینَهُمْ    (انعام: ۱۳۷)

و همانگونه، شرکائی که برای خداوند قائل بودند، کشتن فرزندانشان را در نظر بسیاری از مشرکان زیبا جلوه داده بودند( و دستهxadای فرزندانشان را قربانی بتان میxadکردند و دستهxadای دخترانشان را زنده به گور میxadکردند) تا سارنجام آنان را هلاک گردانند و آئین ایشان را برآنان مشتبه کنند.

بسیار واضح و روشن است که منظور خداوند از واژه (شرکاء)، معبودها و بتهای ساخته دست بشر نیست، بلکه مراد از آن، رهبرانی هستند که کشتن فرزندان را در نزد اعراب، زیبا و قابل تقدیر جلوه داده بودند و به این ترتیب چنین بدعت زشت و شنیعی را در دین ابراهیم و اسماعیل(ع) وارد کرده بودند.

مشرکان در حقیقت زعما و رهبران خود را هرگز با این اعتقاد که آنان در نظام اسباب و مسببات این کائنات عظیم، قدرت دخل و تصرف دارند، شریک خداوند قرار نمیxadدادند، زیرا مشرکان هیچ وقت رهبران خود را دعا یا عبادت نمیxadکردند، بلکه در واقع شرک آنان از این جهت بود که تسلیم محض قواعد و قوانینی بودند که رهبران به میل خود در امور مدنی، اجتماعی، اخلاقی و دینی برای پیروانشان وضع میxadکردند.

أَمْ لَهُمْ شُرَکَاءُ شَرَعُوا لَهُم مِّنَ الدِّینِ مَا لَمْ یَأْذَن بِهِ اللَّـهُ    (شوری: ۲۱)

شاید آنان انبازها و معبودهایی دارند که برای ایشان دینی را پدید آوردهxadاند که خدا بِدان اجازه نداده است؟ ( و از آن بی خبر است؟).

معانی واژه دین و همچنین میزان گستردگی مفهوم آن را در جای خود در این کتاب ذکر خواهیم کرد و در آنجا آیه فوق را شرح خواهیم داد.

اما نکتهxadای که از این آیه به وضوح استنباط میxadشود این است که: آنچه را زعما و وؤسا به عنوان حدود و قوانین برای پیروان خود وضع میxadکردند ( و در حقیقت نیز به مثابه دینی بود که خداوند هرگز اجازه اطاعت از آن را نداده بود) و همچنین اعتقادی که اعراب در مورد وجوب پیروی و اطاعت از آن دستورات و قوانین داشتند، دقیقاً عین شریک قائل شدن برای خداوند در باب الوهیت و ربوبیت مختص به او و نشانه ایمان کامل مشرکان به درستی چنین اعتقادی بود.

 

—————————-

منبع : کتاب اصطلاحات چهارگانه در قرآن / نویسنده: ابوالاعلی مودودی / مترجم: سامان یوسفی نژاد

[۱] –  بگو: آیا از این انبازان(خیالی) شما کسی هست که به سوی حق راه نماید؟ ( و راه راستین را بنماید). (یونس:۳۵)

[۲] – یعنی شما ای مشرکان! (آیا) میxadپندارید که معبودهایتان دارای آنچنان تاثیرو نفوذی بر من هستند که شفاعتشان را میxadپذیرم و به این دلیل آنها را  میxadپرستید و برایشان نذر و قربانی میxadکنید؟! اما من خود احدی را در آسمانها و زمین سرالغ ندارم که دارای چنان قدرت و نیرویی باشد( که بتواند بر رأی من تاثیر بگذارد) و یا اینکه به حدی او را دوست داشته باشم که حبش مرا مجبور به قبول شفاعت وی گرداند. آیا شما شفیعانی میxadشناسید که من نمیxadشناسم؟!

[۳] – عبارت (جعل الله أنداداً) به این معناست که انسان (بعد از اینکه خداوند ضرر و زیان را از او دور کرد) از خداوند اعراض میxadکند و میxadگوید: فلان شیخ مقدس ضرر و زیان را از من دور کرد و این نعمتی کهبه من داده شده است به فضل آن ولی مقرب است.

[۴] – یعنی مشرکان به نیت افرادی که یه هیچ وجه برایشان ثابت نشده بود آنان ضرر و زیان را دور ساخته و سختی ها را به آسانی تبدیل کردهxadاند، صدقه میxadدادند؛ نذرهای خود را فقط برای آنان ادا میxadکردند، همواره شکرگزارشان بودن و عجیب تر ازآن ، از رزقxadهایی که ما به آنان داده بودیم در این راه اتفاق و هزینه میxadکردند!

تابش...