به مناسبت روز جهانی «چپدستها»؛چپu200aدستی؛ مزیت یا اختلال؟!

چپu200aدستی؛ مزیت یا اختلال؟!

مطالعات گوناگون نشان میدهد که در جوامع مختلف، حدود ۸۰ درصد جمعیت، راستدست و بقیه عمدتا چپدست هستند و درصد بسیار کمی نیز توانایی استفاده از دو دست را دارند.

۱۳ اوت برابر با ۲۲ مرداد به نام روز جهانی «چپدستها» نامگذاری شدهاست. نام این روز در سال ۱۹۷۶ برابر با ۱۳۵۵ خورشیدی پیشنهاد شد و به تصویب رسید.

دلیل نامگذاری این روز، انتقاد از این است که تمامی ابزارها و امکانات برای راستu200aدستu200aها طراحی شدهu200aاند(مانند صندلیu200aهای یک دسته، صندلی راننده در خودروها، قانونu200aهای راهنمایی رانندگی، میزهای پر کردن فرم در بانکu200aها و ادارات و…) و چپu200aدستu200aها را مجبور به کاربرد از دست راست میu200aکنند.

همچنین یکی از هدفu200aهای این روز پیکار با باورهای خرافاتی درباره چپu200aدستu200aهاست.

چپدستی به مفهوم تمایل طبیعی افراد در استفاده از دست چپ برای انجام کارهای گوناگون و به ویژه نوشتن است. به طور طبیعی، بیشتر انسانها راستدست هستند به این معنا که برای انجام کارهای روزمره، استفاده بیشتری از دست راست به عمل میآورند. البته «یکساندستان» گروه خیلی کوچکی از انسانها هستند که توانایی استفاده از دست چپ و راست را بطور یکسان دارند.

مطالعات گوناگون نشان میدهد که در جوامع مختلف، حدود ۸۰ درصد جمعیت، راستدست و بقیه عمدتا چپدست هستند و درصد بسیار کمی نیز توانایی استفاده از دو دست را دارند.

علت دقیق چپu200aدستی مشخص نیست. نظریههای مختلف وراثت، یادگیری و فعالیتهای مغزی در دوران جنینی و رشد را عامل تعیین چپدستی یا راستدستی میدانند. پژوهشگران دانشگاه آکسفورد، اخیرا ژنی را کشف کردند که گمان میرود عامل بروز چپدستی باشد. در افراد حاوی این ژن، بخش راست مغز کار کنترل سرعت و زبان را بر عهده دارد و بخش چپ مغز مسئول احساسات است. در افراد راستدست که فاقد این ژن هستند وظیفه هر نیمکره مغز بر عکس این است، اما اندکی بعد، پژوهشگران دانشگاه ام.آی.تی آمریکا، نظریه جدیدی در این رابطه ارائه دادند. یافتههای آنان نشان میدهد که در رحم مادر، مغز کودکان چپدست آزادانهu200aتر از مغز کودکان راستدست رشد میکند.

در حالت کلی این عقیده وجود دارد که راست یا چپ دستی وراثتی است و چنانچه بخواهند به زور آن را تغییر دهند، ممکن است کودک به اختلالات عصبی دچار شود. همچنین گفته شده که علت راستu200aدستی در بزرگتر و قویتر بودن نیمکره چپ مغز است، اما تحقیقات انجام شده این نظریه را رد میکند.

مطالعات دقیق نشان میدهد که بکار بردن دست راست یا چپ تابع قوانین یادگیری است و مانند سایر عادتu200aها و رفتارها در نتیجه تمرین و تکرار بدست میآید. علاوه بر این، تجربه نشان داده است که کودکان و بزرگسالان میتوانند مهارتu200aهای تازهای با یکی از دو دست فرا بگیرند، بدون آنکه توجهی به نوع ترجیح دستی خود داشته باشند و این موضوع به هیچ وجه موجب اختلالات روحی و روانی در آنان نخواهند شد.

دکتر لیلا مقتدر، عضو هیئت علمی گروه روانشناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت ، با بیان اینکه بین ۵ تا ۱۰ درصد جمعیت جهان چپu200aدست هستند، اظهار کرد: جالب اینجاست که تعداد چپu200aدستها در میان آقایان، دو برابر خانمهاست.

وی با اشاره به اینکه نوزاد در ماههای اولیه تولد برای گرفتن اشیا از هر دو دست استفاده میکند، افزود: بنابراین نوزاد نه «راستu200aدست» و نه «چپu200aدست» است، اما در ماهu200aهای اول زندگی کم کم به یکی از دستu200aها تمایل بیشتری را نشان میu200aدهد و نهایتا آن را به عنوان دست غالب میپذیرد.

عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد رشت تقدم دست راست را یک سنت بین نسلu200aها دانست و تصریح کرد: صرف نظر از اینکه چه چیزی باعث چپu200aدست و راستu200aدست شدن افراد میu200aشود، تحقیقات برخی تفاوتu200aهای فیزیولوژیک و شخصیتی را بین افراد چپu200aدست و راستu200aدست نشان میu200aدهد. اگر چه تفاوت در نحوه استفاده از نیمکرهu200aهای مغز را عامل اصلی راست برتری و یا چپ برتری میu200aشناسیم و در تقریبا ۶۰ درصد افراد چپu200aدست، نیمکره راست غالب است، اما معلوم نیست این امر، علت برتری جانبی یا معلول آن است.

دکتر مقتدر اضافه کرد: برتری یکی از دستu200aها بر دیگری، بهتر از وجود تردید در کودک است. برقراری برتری در یکی از دستu200aها، موجب احساس ثبات و اطمینان و کسب مهارتu200aهای کامل حرکتی در فعالیتu200aها میu200aشود، اما جواب به این سوال که «برتری کدام بهتر است؟» به فرهنگ جامعهu200aای که فرد در آن زندگی میu200aکند، بستگی دارد. هیچ دلیل عقلu200aپسندانهu200aای وجود ندارد تا بر اساس آن بتوان گفت که دست راست از دست چپ بر تر است. در واقع ترجیح دست راست بر دست چپ تنها یک سنت است که در فرهنگ بشری جاری شده و تا امروز به حیات خود ادامه داده است.

وی به پیامدهای چپu200aدستی اشاره کرد و گفت: با وجود آنکه جهان ما راستu200aدستu200aگرا است و تمام وسایل و ابزارها برای راستu200aدستu200aها ساخته شدهu200aاند، ولی تعداد چپu200aدستu200aها نیز در جوامع کم نیست و این باعث شده که آنها در بکار بردن ابزار و وسایل مشکلاتی داشته باشند. علاوه بر این، از همان زمانu200aهای دور، چپu200aدستی ناپسند بوده است و باید اقرار کرد که این ناپسندی در بین اکثر مردم هنوز به قوت خود باقی مانده است. بنابراین کودک چپu200aدست همیشه شرمسار و خجالت زده است و این ناراحتی زمانی به اوج خود میu200aرسد که پیوسته به او توصیه شود که دست دیگر خود را بکار برد. این گونه ناراحتیu200aها در چپu200aدستها سبب بی علاقگی، ترس و احتمالا حسادت به راستu200aدستu200aها میu200aشود.

مدرس دانشگاه با بیان اینکه شنوایی و سخنرانی چپu200aدستu200aها با راستu200aدستu200aها متفاوت است، تصریح کرد: چپu200aدستu200aها قدرت بالاتری در شنیدن تغییرات ریز و ظریف صداها دارند. هنر و خلاقیت چپu200aدستu200aها بالاتر از راستu200aدستu200aها است. چپu200aدستu200aها هنرپیشهu200aهای قویu200aتری هستند. آنها جالب تر و پیچیده تر فکر میu200aکنند و معمولا در یک گروه از دوستان، ایدهu200aهای بهتری به سرشان میu200aزند.

وی با بیان اینکه چپu200aدستu200aها مهارت بیشتری در یادگیری ریاضیات دارند، گفت: همچنین یادگیری زبان دوم و مهارتu200aهایی مانند باله و حرکات ورزشی و موسیقی در چپu200aدستان سریع تر و بهتر صورت میu200aگیرد. بعضی از کارشناسان معتقدند، افراد چپدست کمتر وابستهاند، چون مجبورند با دنیایی که برای آنها ساخته نشده سازگاری پیدا کنند. دکتر پیترز میگوید: چپدستها به علت داشتن تمایلات استقلالطلبانه در برابر فشارهای اجتماعی مقاومت بیشتری دارند.

عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد رشت درخصوص تغییر چپu200aدستی، خاطرنشان کرد: نباید در این کار اجبار وجود داشته باشد. بخصوص زمانی که کودک شدیدا به حفظ چپu200aدستی خود تمایل دارد، نباید دخالتی کرد و بهترین کار آزادی در استفاده از دست چپ است. اگر به کودک اجبار شود، یا مقاومت او را در حفظ چپu200aدستی نادیده بگیریم، ممکن است که آسیبu200aهای جسمی و روانی جبرانu200aناپذیری به او وارد سازیم. کودک چپu200aدست نباید احساس کند که به علت چپu200aدستی طرد خواهد شد، یا دیگر کسی او را دوست نخواهد داشت.

مقتدر با تاکید بر اینکه والدین و مربیان خوب و دلسوز باید آموزشهای لازم را به کودک بدهند تا آسیب کمتری به کودک وارد شود، عنوان کرد: باید به کودک چپu200aدست بیاموزند در مدرسه بهتر است در انتهای سمت چپ نیمکت بنشیند تا هنگام نوشتن، دستش با دست دانشآموز کنار دستی تداخل نداشته باشد.

وی یادآور شد: بهترین کارکرد مواجهه با کودک چپ برتر این است که یا تغییر زودتر شروع شود یا در صورت مقاومت او را به حال خود بگذارید و حمایت کنید.