حکم روزه ی تارک الصلاة – حکم کسی که عمداً روزه خواری کند

روزه ی تارک الصلاة – کسی که عمداً روزه خواری کند

سؤال: آیا روزه ی شخص تارک الصلاة پذیرفته است؟ یا اینکه عبادات به هم مرتبط اند، بطوری که اگر یکی از آنها ترک شود، آن دیگری پذیرفته نمی شود؟

جواب:

از مسلمان خواسته شده است که تمامی عبادات را انجام دهد: نماز را بپا دارد؛ زکات را بپردازد؛ ماه رمضان را روزه بگیرد؛ و در صورت استطاعت مالی و بدنی فریضه ی حج را ادا نماید. بنابراین، کسی که یکی از این واجبات را بدون عذر موجّه شرعی، ترک کند، نسبت به دستورات خداوند بیاعتنا بوده است. دانشمندان اسلامی نظرات و آراء مختلفی در این زمینه دارند، بعضی قائلند به اینکه هر کسی یکی از عبادات را ترک کند، کافر می شود؛ نظر بعضی دیگر بر این است که انسان با ترک کردن نماز و زکات کافر می شود؛ و بعضی دیگر می گویند: انسان فقط با ترک نماز کافر می شود؛ زیرا، نماز در دین خدا از جایگاه خاصّی برخوردار است، و در این باره روایتی وارد شده است که پیامبر (ص) می فرماید: بَینَ الْعَبْدِ و بَینَ الکُفْرِ تَرْکُ الصَّلاةِ فاصله ی میان بنده و کفر، ترک نماز است.

به عقیده ی کسانی که می گویند: ترک نماز از روی عمد موجب کفر است، چنین کسی روزه اش پذیرفته نمی شود؛ زیرا، از انسان کافر هیچ عبادتی پذیرفته نیست. بعضی دیگر از علمای اسلامی برآنند اگر شخصی معتقد به خدا و پیامبر و رسالتش باشد و در آن عِناد و تردید نداشته باشد، مؤمن و مسلمان به شمار می آید، و تارک یکی از عبادات را «فاسق» می دانند نه کافر. این نظریه ی اخیر، معتدل ترین و نزدیک ترین آراء به حقیقت است؛ والله اعلم.

بنابراین، هر گاه کسی به خاطر تنبلی یا از روی تن پروری، بدون اینکه انکار و تمسخر نماید، بعضی از واجبات را ترک کند، و بعضی را ادا کند، ناقص الاسلام و ضعیف الایمان محسوب می شود. حال، اگر بر ترک بعضی از واجبات مداومت و استمرار داشته باشد. بر ایمان چنین کسی باید تردید داشت ولی از آنجا که خداوند متعال پاداش، هیچ کار نیک را ضایع نخواهد کرد به اندازه ی اعمال نیکش نزد خدا مأجور خواهد بود؛ یعنی، در مقابل ادای واجبات ثواب می بَرَد، و در برابر ترک واجبات دیگر کیفر خواهد دید:

وَکُلُّ صَغیرٍ وَ کَبیرٍ مُسْتَطَرٌ هر کوچک و بزرگی در آن نوشته شده است. فَمَن یعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَیرًا یرَهُ * وَمَن یعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا یرَهُ پس هر که هم وزن ذرّه ای نیکی کند، نتیجه آن را خواهد دید؛ و هر که هم وزن ذرّه ای بدی کند، نتیجه ی آن را خواهد دید.

سؤال: حکم کسی که بعضی از روزهای ماه رمضان را روزه بگیرد، و بعضی از روزها را عمداً افطار نماید، چیست؟ آیا روزهایی که روزه بوده است برای او به حساب می آیند، یا به حساب نمی آیند؟

جواب:

این سؤال نیز از نوع سؤال قبلی است، و جواب ما همان است که هر چیزی حساب خود را دارد. بحث در این نیست که آیا روزهایی را که شخص روزه دار بوده است، برای او به حساب می آید یا خیر؟ مسئله این است که آیا روزهایی که افطار نموده، قابل جبران است یا نه؟ طبیعی است که جبران افطار یک روز از ماه رمضان جز با روزه گرفتن همان روز از ماه رمضان دیگر ممکن نیست و ناگزیر روزه ی هر ماه رمضان به حساب خودش واجب است؛ از این رو، مجالی برای جبران آن ماه رمضان وجود ندارد. ابوهریره از پیامبر خدا (ص) روایت می کند:

من افطَرَ یوماً مِنْ ایامِ رَمَضانَ لَمْ یعَوِّضْهُ یوْمٌ مِنْ اَیامِ الدُّنْیا هر کسی یک روز از ماه رمضان را افطار کند، روزه گرفتن در هیچ روزی از روزهای دنیا آن را جبران نخواهد کرد.

از ابوهریره روایت شده است که مردی در ماه رمضان چند روز را افطار کرد. ابوهریره به او گفت: روزه ی یک سال آن را جبران نخواهد کرد. از ابن مسعود روایت شده که می گفت: «هر کس یک روز از ماه رمضان را بدون عذر موجّه و دلیل شرعی افطار کند، روزه ی تمامی عمر آن را جبران نخواهد کرد اگر چه هم قضا نماید». همانند این مضمون از ابوبکر رضیالله عنه نیز روایت شده است. بنابراین، انسان مسلمان باید در مسائل دینی از خدا بترسد، و نسبت به گرفتن روزه ی ماه رمضان اشتقاق داشته باشد، و بر خواهش های نفسانی خود فائق آید؛ زیرا که هر کس در برابر شکمش مغلوب گردد، در هیچ یک از میدان های دیگر پیروز نخواهد شد.

دکتر يوسف قرضاوی

تابش...