معرفی گروهها، فرقه ها و احزاب معاصر – اخوان المسلمین

اخوان المسلمین

تعریف:

اخوان المسلمین یکی از بزرگترین حرکات اسلامی معاصر است، شعارش بازگشت به سوی اسلام حقیقی میباشد، اسلامی که مطابق قرآن و سنت باشد. میخواهد که شریعت اسلامی در زندگی انسانها اجرا شود، حرکتی است که در مقابل موج«بی دینی» در مناطق عربی و اسلامی و سایر مناطق میایستد و مقاومت میکند.

تأسیس و شخصیتهای مشهور:

– مؤسس این حرکت شیخ حسن البنا (۱۲۲۴- ۱۲۶۸هـ) (۱۹۰۴- ۱۹۴۹م) است، وی در روستایی از روستاهای بحیرۀ مصر متولد شد، و در یک خاندان متدین رشد نمود که آثار آن در تمام زندگیاش جلوه گر بود.

– در کنارتعلیمات دینیاش در خانه و مسجد در مدارس حکومتی نیز درس خواند و بعدا به دارالعلوم در قاهره پیوست و در سال (۱۹۲۷م) از آنجا فارغ شد.

– معلم یکی از مدارس ابتدایى اسماعیلیه شد و در آنجا فعالیت دینیاش در میان مردم شروع شد، خصوصا در قهوه خانهها و در میان کارکنان کانال سوئز.

– در ماه ذو القعده ۱۳۲۷هـ /آوریل ۱۹۲۸م بنای حرکت اخوان المسلمین گذاشته شد.

– در ۱۹۳۲م استاد حسن البنا به قاهره منتقل شد وبا انتقال وی حرکت نیز به قاهره انتقال پیدا کرد.

– در سـال ۱۳۵۲هـ/۱۹۳۲م روزنامه هفتگی(اخوان المسلمین) انتشار یافت.

و مدیر آن استاد محب الدین خطیب (۱۳۰۳- ۱۳۸۹هـ) (۱۸۸۶- ۱۹۶۹م) تعیین گردید بعد از آن در سال (۱۳۵۷هـ/ ۱۹۳۸ م) «النذیر» انتشار یافت و بعد از آن در سال (۱۳۶۷هـ /۱۹۴۷م) «الشهاب» منتشر شد… و مجلهها و روزنامه های متعلق به حرکت پی در پی شروع به انتشار نمود.

– در سال ۱۹۴۱م اولین هيأت تأسیسیه متشکل از صد عضو تشکیل شد که افراد آن را خود حسن البنا انتخاب نمود.

– اخوان المسلمین در سال ۱۹۴۸م در جنگ فلسطین شرکت نمود و با نیروی خاصی که داشتند وارد میدان شدند، این رویداد را استاد کامل شریف در کتاب خود «الإخوان المسلمين في حرب فلسطين» به تفصیل ذکر نموده است.

– در ۸ نوامبر ۱۹۴۸م محمود فهمی نقراشی – پادشاه مصر در آن وقت- طی حکمی اخوان المسلمین را منحل کرد، دارایىهایش ضبط شد و افراد مشهور آن زندانی شدند.

– در دسامبر ۱۹۴۸م محمود فهمی ترور شد و اخوان المسلمین متهم به قتل آن گردید، طرفداران محمود فهمی نقراشی در جنازهاش اعلام کردند: سر حسن البنا در مقابل سر نقراشی، همان بود که در۱۲ فوریه ۱۹۴۹م حسن البنا ترور شد.

– در سال ۱۹۵۰م دوران وزارت نحاس آمد و دولت طی حکمی اعلام کرد: امر به انحلال جماعت باطل است و دیگر اساسی ندارد بنابر همین حکم موانع از سر راه جماعت برداشته شد.

– در سال ۱۹۵۰م استاد حسن الهضیبـی (۱۳۰۶- ۱۳۹۳هـ) (۱۸۹۱- ۱۹۷۳م) به عنوان رهبر اخوان المسلمین تعیین گردید، وی یکی از بزرگترین قاضیان مصر بود و چندین بار زندانی شده بود و در سال ۱۹۵۴م حکم اعدامش صادر شد بعدا از اعدام به حبس ابد تخفیف یافت ولی در سال ۱۹۷۱م برای آخرین بار از زندان رهایى یافت.

– در اکتبر ۱۹۵۱م روابط مصر و بریتانیا قویتر گردید، بنابراین اخوان المسلمین جنگهای چریکی را ضد انگلیس در کانال سوئز آغاز کردند که آن را کامل شریف در کتاب «المقاومة السرية في قناة السويس» ثبت نموده است.

– در ۲۳ جولای ۱۹۵۲م افسران مصری به سرکردگی محمد نجیب انقلاب جولای را با همکاری اخوان المسلمین به راه انداختند ولى اخوان المسلمین بعد از پیروزی انقلاب، شراکت در حکومت را ترک کردند، زیرا هدف افسران از انقلاب واضح بود [یعنی آنان حکومت اسلامی را نمیخواستند] جمال عبدالناصر ترک نمودن آنان را یک نوع دسیسه پنداشت و در میان افسران و اخوان المسلمین تنش وخصومت ایجاد شد بعدا این تنش و خصومت بالا گرفت.

و به حدی رسید که در سال ۱۹۵۴م حکومت به فکر آزار و اذیت اخوانیها افتاد و هزاران نفر آنان را تبعید کرد، حکومت دراین اقدام خود این را بهانه کرد که: اخوانیها میخواستند جمال عبد الناصر را در میدان المنشیه در اسکندریه به قتل برسانند، در همین ایام شش تن آنان اعدام شدند که آنان عبارتاند از: عبد القادر عوده, محمد فرغلى, یوسف طلعت، هنداوی دویر، ابراهیم الطیب، و عبد اللطیف.

– در سـال ۱۹۶۵- ۱۹۶۶م بار دیگر خصـومت و تنـش میان حکومـت و اخوان شدت گرفت و حکومت بار دیگر به تعذیب و اعدام دست زد که این بار سه تن را اعدام نمود و آنان عبارت بودند از:

سید قطب (۱۳۲۴- ۱۳۸۷ هـ) ۱۹۰۶- ۱۹۶۶م) – وی دومین شخصیت متفکر بعد از حسن البنا در جماعت اخوان المسلمین و یکی از رهبران فکری اسلام شناخته میشود.

* در سال ۱۹۵۴م زندانی شد ده سال را در زندان سپری نمود و در سال ۱۹۶۴م به سفارش رئیس جمهور عراق عبد السلام عارف از حبس رها شد، لیکن دیری نگذشت که دو باره به زندان برده شد و با حکم اعدام مواجه گردید.

* وی چندین کتاب ادبی و فکری نوشته که از آن جمله است: «العدالة الإجتماعية في الإسلام، خصائص التصور الإسلامي ومقوماته في ظلال القران، معالم في الطريق» و غیره.

• یوسف هواش
• عبد الفتاح اسماعیل.

– جماعت اخوان تا وفات عبد الناصر ۲۸/۹/۱۹۷۰م کار خویش را به طریق مخفی پیش میبرد.

– در دوران انور السادات افراد جماعت تدریجا رهایى یافتند.

– بعد از هضیبی عمر تلمسانی (۱۹۰۴- ۱۹۸۶م) رهبر جماعت تعیین گردید، مقام رهبری جماعت اخوان المسلمین با سر پرستی وی تمام دارایىهای ضبط شده خویش را که در دوران عبد الناصر ضبط شده بود و همچنان همه حقوق خویش را به طور کامل درخواست نمود و رهبر جماعت افراد جماعت را به طریقی واداشت که از خصومت و درگیریها با حکومات بدور بمانند و همیشه توصیه میکرد که باید دعوت و کار خویش را به حکمت پیش برده تندروی و جانب واقع شدن را کنار بگذارند.

– بعد از استاذ تلمسانی محمد حامد ابونصر به عنوان رهبر تعیین گردید و روش استاد تلمسانی را در پیش گرفته از اسلوب وی استفاده کرد.

– تعدادی از افراد بارز اخوان المسلمین در خارج مصر نیز ظهور نمودند که برخی از آنها را اینجا ذکر میکنیم:

• شیخ محمد محمود الصواف که مؤسس و رهبر اخوان المسلمین در عراق بود، وی چندین کتاب نوشته و در نشر اسلام در آفریقا نقش بارزی داشت آن هم بعد از هجرتش از عراق و استقرارش در مکۀ مکرمه سال ۱۹۵۹م.
• دکتر مصطفى السباعی (۱۳۳۴- ۱۳۸۴هـ) (۱۹۱۵- ۱۹۶۴م) اولین رهبر عام اخوان المسلمین در سوریا، وی دکترای خود را سال ۱۹۴۹م از دانشکدۀ شریعت ازهر اخذ نمود، در سال ۱۹۴۸م گروههای اخوانی را به طرف فلسطین سوق داد و رهبری نمود، همچنان در سال ۱۹۴۹م خود را به عنوان وکیل دمشق کاندید کرد، وی سخنور و خطیبی ممتاز بود، سال ۱۹۵۴م دانشکده شریعت را در دمشق تأسیس کرد وخودش اولین رئیس آن بود، وی چندین کتاب نوشته که از جمله آنها «السنة و مكانتها في التشريع الإسلامي، المرأة بين الفقه والقانون، قانون الأحوال الشخصية» وغیره میباشد.
• در ۱۳ رمضان ۱۳۶۴هـ مطابق ۱۹/۱۱/۱۹۴۵م جماعت اخوان المسلمین در اردن تأسیس گردید و اولین رهبر آن شیخ عبد اللطیف أبو قوره بود، سال ۱۹۴۸م وی گروههای اخوان المسلمین را در اردن به طرف فلسطین رهبری نمود.

– در ۲۶/۱۱/۱۹۵۳م استاذ محمد عبد الرحمن متولد سال (۱۹۱۹م) به عنوان ناظر عام بر اخوان المسلمین در اردن تعیین گردید….

افکار و معتقدات:

– برداشت اخوان المسلمین از اسلام این است که: اسلام دینی شمولی بوده و مقتصر به یک جنبه نیست.

– اخوان المسلمین میکوشند که حوزه کارشان وسعت پیداکند و حرکت جهان شمول وعالمی گردد.

– حسن البنا حرکت را چنین معرفی نموده میگوید: «اخوان المسلمین دعوتی سلفی، طریقه ای سنی، حقیقتی صوفیانه، هیئتی سیاسی، گروهی ورزشی، علمی و فرهنگی، شرکتی اقتصادی و برنامه ای اجتماعی است».

– حسن البنا مؤکدا میگوید: شعار و علامات اخوان المسلمین از این قرار است:

• دوری از مواضع اختلاف.
• دوری از بدگویى بزرگان.
• دوری از فرقه گرائی و حزب گرائی.
• توجه جدی به خود سازی و مرحله به مرحله پیش رفتن.
• ترجیح دادن جانب عملی به نسبت جانب شعاری و ادعایی.
• توجه جدی به جانب جوانان.
• سرعت انتشار در روستاها و شهرها.

– وی میگوید: خصوصیات اخوان امور ذیل میباشد:

* دعوتی ربانی است زیرا اساسی که محور اهداف ماست همانا نزدیکی مردم به پروردگارشان میباشد.

* دعوت جهان شمول وعالمی است، زیرا این دعوت متوجه همۀ مردم است و همه مردم در نظر دعوت برادر هم هستند، اصل شان یکی، پدرشان یکی، نسب شان یکی است، برتری میانشان فقط به تقوى است و به خیر و فضیلتی است که به جامعه تقدیم مینمایند.

* دعوتی اسلامی است چون منسوب به اسلام میباشد.

– استاذ حسن البنا میگوید: مراحل کار مطلوب از یک عضو واقعی اینگونه است:

• إصلاح شخص ،تاکه جسمی قوی, خلقی حسن, فکری روشن، وعقید ای سالم داشته باشد، عبادتش درست باشد، و برکسب توانا باشد.
• اصلاح خانواده مسلمان, یعنی اهل خانوادهاش را به احترام فکر خود تشویق کند و همچنان آنان را وادار بسازد که آداب اسلامی را در تمام امور خانوادگی خویش رعایت نمایند.
• راهنمایى جامعه از راه تعمیم خیر و صلاح و مقابله با بدیها و منکرات.
• آزاد سازی وطن از هر نوع تسلط سیاسی, اقتصادی و روحی بیگانگان غیر مسلمان.
• • إصلاح حکومت تا که واقعا اسلامی باشد.
  • باز گردانیدن مراکز حکومتی به امت إسلامی توسط آزاد سازی ممالک إسلامی و زنده ساختن مجد و عزتش.
  • تعمیم همۀ عالم به نشر دعوت اسلامی در هرگوشه و أکناف آن تا که دیگر فتنهای باقی نماند و دین همهاش ازآن خدا باشد ﴿وَيَأۡبَى ٱللَّهُ إِلَّآ أَن يُتِمَّ نُورَهُۥ﴾ [التوبة: ۳۲]

  – استاذ حسن البنا مراحل دعوت را به سه بخش تقسیم میکند:

  ۱- تعریف. ۲- ساختن. ۳- اجراء نمودن.

  – استاذ بنا در «رسالة التعاليم» میگوید: «ارکان بیعت ما ده چیز است آنان را بـیاد دارید:

  «فهم، إخلاص، عمل، جهاد، قربانی، ثبات، تجرد، برادری، و اعتماد» بعد از آن به شرح هر یکی از این ارکان میپردازد سپس میگوید: (ای برادر راستین این خلاصۀ دعوت تو و مختصر فکر توست و میتوانی که همۀ این ارکان را در پنج کلمه خلاصه سازی: الله هدف ماست, رسول الله رهبر ماست, قرآن قانون ماست, جهاد راه ماست، شهادت آرزوی ماست. و میتوانی که مظاهر و اعمال آن را در پنج کلمۀ دیگر خلاصه سازی: صاف و ساده بودن، تلاوت قرآن کریم، نماز، نظامی بودن، و اخلاق».

  – اسـتاذ سیـد قطب فهم خود و فـهم اخوان المسلمین را از اسلام در کتـاب خود «خصائص التصور الإسلامي ومقوماته» منعکس ساخته، میگوید: خصائص تصور اسلامی بر اینها استوار است: «ربانی بودن.. ثبات.. شمول.. توازن.. مثبت بودن.. واقع گرائی و توحید» بعد مؤلف مذکور برای هر یک از این خصائص فصل مستقلی می آورد و آن را شرح داده معنایش را واضع میکند.

  

  – سمبل اخوان المسلمین دو شمشیر به شکل متقاطع که در میان شان قرآن کریم قرار دارد و این کلمه قرآنی ﴿وَأَعِدُّواْ﴾ و این سه کلمه دیگر: حق، نیرو، آزادی، میباشد.

  ریشههای فکری و اعتقادی:

• – اخوان المسلمین تأکید مینمایند بر ضرورت جستجوی دلیل و اهمیت بازگشت به سوی دو منبع اصلی یعنی قرآن و سنت و پرهیز از هر نوع شرک بخاطر رسیدن به توحید کامل ، اینها را از دعوت سلفی اخذ نمودهاند.

  – دعوت شان از دعوت شیخ محمد بن عبد الوهاب، از دعوت سنوسی، و از دعوت سید رشید رضا متأثر است و اغلب این دعوتها در حقیقت گسترش مکتب شیخ ابن تیمیه متوفى سال ۷۲۸هـ ۱۳۲۸م میباشد که آن مأخوذ از مدرسۀ احمد بن حنبل رحمه الله تعالى است.

  – اخوان المسلمین از صوفیه نیز اموری را که به تهذیب و تربیت نفس تعلق دارد و نفس را به مدارج کمال بالا میبرد اخذ نمودهاند همانطوری که صوفیان اوائل بودند یعنی سالم بودن عقیده و دوری از هر نوع بدعت، کجروی، ذلت و امور سلبی.

  – حسن البنا مفاهیم سابقه را در دعوت خود گنجانیده وعلاوه بر آن اموری را که عصر تقاضا میکند از قبیل مقاومت و ایستادگی در مقـابل افکاری که در همه مناطق عموما و در مصر خصوصا رو به گسترش نهاده، نیز درج نموده است.

  انتشار و مناطق نفوذ:

  – حرکت در اسماعیلیه شروع شد و از آنجا به قاهره انتقال نمود و از آنجا به اکثر شهرها و روستاهای مصر رسید، شاخههای اخوان در مصر در اواخر دهه چهل به (۳۰۰۰) شاخه رسیده بود که این شاخهها تعداد کثیری از اعضاء را در خود گنجانیده بود.

  – حرکت به مناطق عربی دیگر نیز منتقل شد و وجود قابل ملاحظهای در سوریه، فلسطین، اردن، لبنان، عراق، یمن، سودان، و غیره پیدا کرد و اکنون در اکثر کشورهای دنیا پیروانی دارد.

برگرفته از کتاب :موسوعه آسان در بيان فرقهها و گروهها

نویسنده: دکتر حماد الجهنی

مترجم: محمد طاهر (عطائی)

برگردان به فارسی روان : تابش

- - , .

تابش...